Star Wars Filmlocaties
Voor Star Wars-fans is Tunesië een bijzondere bestemming. Hier vond George Lucas het landschap, de architectuur en het licht waarmee de woestijnplaneet Tatooine werkelijkheid werd. Verspreid over Zuid-Tunesië liggen nog altijd originele filmlocaties en overblijfselen van sets. Sommige zijn direct herkenbaar uit de films, terwijl andere vooral laten zien waar Lucas zijn inspiratie vandaan haalde.
Mos Espa – wandelen door de straten van Tatooine
Midden in het woestijnlandschap ten noorden van Nefta ligt een van de meest herkenbare Star Wars-locaties ter wereld: Mos Espa. De set werd eind jaren negentig gebouwd voor Star Wars: Episode I – The Phantom Menace en vormde de stad waar de jonge Anakin Skywalker opgroeide. Later werd het gebied opnieuw gebruikt voor Attack of the Clones.
Het bijzondere aan Mos Espa is dat hier niet alleen een landschap als achtergrond werd gebruikt. Er werd daadwerkelijk een compleet stuk stad gebouwd. De karakteristieke ronde gebouwen, doorgangen en gevels staan nog altijd midden in de woestijn. Je kunt er letterlijk door de straten lopen die in de film Tatooine moesten voorstellen.
De omgeving maakt de ervaring minstens zo indrukwekkend. Zandduinen rukken langzaam op richting de gebouwen en zodra je de moderne wereld achter je laat, is er vrijwel niets dat de illusie van Tatooine verstoort.
Tijdens Tatooine Trails nemen we daarom uitgebreid de tijd voor deze plek. Niet alleen om foto's te maken, maar vooral om rond te lopen en de details te herkennen. Voor veel Star Wars-fans is dit een van die momenten waarop een filmlocatie ineens veel echter voelt dan je vooraf had verwacht.
Ong Jemel – de kameel midden in de woestijn
Niet ver van Mos Espa ligt Ong Jemel, een spectaculaire rotsformatie in het woestijngebied ten noorden van Nefta. De naam betekent vrij vertaald nek van de kameel. Met een beetje fantasie zie je in het silhouet van de rots inderdaad de kop en hals van een kameel.
Ong Jemel wordt vaak in één adem genoemd met Mos Espa, waardoor beide locaties soms met elkaar worden verward. Mos Espa is echter de gebouwde filmset in de nabijgelegen Eriguet-duinen; Ong Jemel is onderdeel van het natuurlijke woestijnlandschap in hetzelfde gebied.
Juist die combinatie maakt dit gedeelte van Tunesië zo bijzonder. Je rijdt niet van de ene kunstmatige filmset naar de andere, maar door een landschap dat zélf al buitenaards oogt. Grillige rotsformaties, zand, zoutvlaktes en vrijwel lege horizons lopen hier in elkaar over.
Het gebied rond Ong Jemel werd gebruikt voor verschillende Tatooine-opnamen uit de prequelperiode. In de nabijgelegen yardang-formaties werden onder andere scènes rond Darth Maul en Qui-Gon Jinn opgenomen.
Voor ons is Ong Jemel daarom meer dan alleen een fotostop. Het laat heel goed zien waarom filmmakers juist dit deel van Tunesië uitkozen om een planeet in een galaxy far, far away tot leven te brengen.
Lars Homestead – het huis van Luke Skywalker
Voor veel fans is dit misschien wel de meest emotionele Star Wars-locatie in Tunesië. Midden in het vrijwel lege landschap staat de witte koepel van de Lars Homestead, het ouderlijk huis van Luke Skywalker op Tatooine.
De locatie ligt aan de noordwestelijke zijde van Chott el Djerid, ten westen van Nefta. Hier werden de buitenopnamen gemaakt van de moisture farm van Owen en Beru Lars. De locatie verscheen in A New Hope en werd later opnieuw gebruikt voor de prequels.
Wat je hier ziet is overigens alleen de buitenkant van de Lars Homestead. Het ondergrondse interieur dat we uit de films kennen, bevindt zich honderden kilometers verderop in Hotel Sidi Driss in Matmata.
Juist de eenvoud maakt deze plek indrukwekkend. Geen attractiepark, geen groot bezoekerscentrum en geen stad eromheen. Alleen de koepel, zand, zout en een enorme horizon.
De huidige constructie werd voor de prequels opnieuw opgebouwd en is later dankzij een internationaal fanproject gerestaureerd.
Tijdens Tatooine Trails bereiken we de Homestead te voet. Naarmate de witte koepel langzaam groter wordt, ontstaat dat bijzondere besef: dit is de plek waar Luke naar de horizon keek en droomde van een leven buiten Tatooine.
Chott el Djerid – een landschap van een andere planeet
Chott el Djerid is veel meer dan alleen de plek waar de Lars Homestead staat. Het enorme zoutmeer behoort tot de meest bijzondere landschappen van Tunesië.
Afhankelijk van het seizoen en het licht verandert het uiterlijk voortdurend. Soms lijkt de oppervlakte bijna wit, op andere momenten verschijnen tinten roze, bruin en groen. Door hitte en luchtspiegelingen kan de horizon volledig vervagen. Het is niet moeilijk te begrijpen waarom filmmakers hier een buitenaardse wereld in zagen.
Aan de noordwestelijke rand van de Chott werd de buitenzijde van de Lars Homestead opgenomen. De zoutvlakte en het omliggende landschap zijn daardoor onlosmakelijk verbonden geraakt met het beeld van Tatooine.
Maar Chott el Djerid is geen filmset. Het is een enorm natuurlijk landschap waar je rekening moet houden met de ondergrond. Een oppervlak dat droog en hard lijkt, kan plaatselijk verraderlijk zacht of nat zijn. Daarom rijden we niet willekeurig de zoutvlakte op.
Voor Tatooine Trails vormt de oversteek juist een van de landschappelijke hoogtepunten. De weg lijkt soms eindeloos rechtdoor te lopen, terwijl aan beide kanten een bijna surrealistische vlakte tot aan de horizon ligt. Hier heb je geen decor nodig om het gevoel te krijgen dat je op een andere planeet rijdt.
Sidi Driss – eten in het huis van Luke
In Hotel Sidi Driss in Matmata verandert Star Wars ineens van iets dat je bekijkt in iets waar je letterlijk middenin staat.
Het hotel bestaat uit traditionele ondergrondse woningen die rond diepe binnenplaatsen zijn uitgegraven. Juist deze bijzondere architectuur trok de aandacht van George Lucas. Een van de binnenplaatsen en omliggende ruimtes werd gebruikt als interieur van de Lars Homestead, waar Luke Skywalker samen met oom Owen en tante Beru woonde.
De locatie werd gebruikt voor A New Hope en jaren later opnieuw ingericht voor Attack of the Clones. Een deel van die decoratie is blijven zitten. Daardoor is vooral de beroemde eetkamer onmiddellijk herkenbaar.
En hier doen we tijdens Tatooine Trails iets bijzonders: we kijken niet alleen even rond. We overnachten in Sidi Driss.
's Avonds eten we op dezelfde plek die miljoenen Star Wars-fans kennen uit de films. Daarna verdwijnen de dagbezoekers en wordt het stil in de ondergrondse binnenplaatsen.
Dat maakt Sidi Driss voor ons veel meer dan een korte Star Wars-stop. Je krijgt de tijd om de locatie werkelijk te beleven. En de volgende ochtend word je wakker op een plek die bijna vijftig jaar geleden hielp om Tatooine zijn karakteristieke uiterlijk te geven.
Matmata – de echte wereld achter Tatooine
Star Wars bracht Matmata wereldwijde bekendheid, maar wie alleen voor Hotel Sidi Driss komt, mist eigenlijk het belangrijkste verhaal.
De ondergrondse architectuur bestond namelijk al lang voordat George Lucas hier arriveerde. Traditionele woningen werden diep in de zachte bodem uitgegraven. Vanuit een centrale open binnenplaats lopen kamers en gangen de aarde in. Deze manier van bouwen bood bescherming tegen de grote temperatuurverschillen van Zuid-Tunesië.
Toen Lucas op zoek was naar een geloofwaardige woning voor een boerenfamilie op Tatooine, hoefde hij dus nauwelijks een compleet nieuwe wereld te ontwerpen. Een deel ervan bestond hier gewoon al.
Hotel Sidi Driss is het bekendste Star Wars-voorbeeld en werd gebruikt voor de binnenzijde van de Lars Homestead in A New Hope en Attack of the Clones.
Tijdens onze reis willen we daarom ook Matmata zelf laten zien. De troglodietenwoningen vertellen een verhaal over het leven in deze droge regio dat veel ouder en interessanter is dan alleen de films.
Dat is iets wat je tijdens Tatooine Trails vaker zult ontdekken: Star Wars bracht ons naar Tunesië, maar eenmaal onderweg blijkt het echte land minstens zo fascinerend te zijn als de fictieve planeet die hier werd gecreëerd.
Ajim – het echte Mos Eisley
Op het eiland Djerba ligt Ajim, een plaats die in 1976 werd omgetoverd tot delen van Mos Eisley Spaceport.
In tegenstelling tot Mos Espa werd hier geen complete stad midden in de woestijn gebouwd. George Lucas en zijn team maakten gebruik van bestaande gebouwen, straten en pleinen. Daardoor wandel je tegenwoordig niet door een verlaten filmset, maar door een gewone Tunesische plaats waar het dagelijkse leven gewoon doorgaat.
In Ajim werden verschillende herkenbare scènes uit A New Hope opgenomen. Tot de locaties behoren onder andere de buitenzijde van de cantina, een plein, het stormtrooper-checkpoint en de omgeving die Docking Bay 94 moest voorstellen.
Dat levert een bijzondere ervaring op. Op het eerste gezicht zie je een rustige straat of oud gebouw. Zet je vervolgens een filmbeeld ernaast, dan vallen gevels, deuropeningen en muren ineens precies op hun plaats.
Tijdens Tatooine Trails gaan we daarom niet alleen "naar Ajim". We zoeken de afzonderlijke locaties op en plaatsen ze in de context van de scènes waarvoor ze werden gebruikt.
En ondertussen gaat Ajim gewoon door. Vissers, bewoners, winkeltjes en verkeer vormen nu het decor van plekken waar ooit Luke Skywalker en Obi-Wan Kenobi door Mos Eisley trokken.
Het huis van Obi-Wan Kenobi – een klein gebouw met een groot verhaal
.Aan de kust buiten Ajim staat een bescheiden oud gebouw dat Star Wars-fans onmiddellijk herkennen als het huis van Obi-Wan Kenobi.
Voor A New Hope werd deze locatie gebruikt voor de buitenopnamen van de woning waar de oude Jedi zich op Tatooine had teruggetrokken. Het gebouw was oorspronkelijk een kleine Ibadi-moskee, bekend als de Amghar Mosque, en dateert volgens locatieonderzoek uit ongeveer de tiende eeuw.
Dat maakt deze plek interessant op twee niveaus. Voor Star Wars-fans is het de plaats waar Luke na zijn ontmoeting met Obi-Wan meer leert over zijn vader, de Jedi en de Force. Maar het gebouw zelf behoort tot een veel oudere Tunesische geschiedenis.
De omgeving helpt daarbij enorm. Het lage gebouw staat dicht bij zee, in een open en ruig kustlandschap. Zonder grote moderne bebouwing er direct omheen is het nog steeds gemakkelijk om te begrijpen waarom deze plek in 1976 werd gekozen.
Een leuk detail voor puristen: in de Special Edition van 1997 werd het oorspronkelijke beeld van het gebouw vervangen. De fysieke locatie die we op Djerba bezoeken, is dus vooral herkenbaar uit de originele versie van A New Hope uit 1977.
Ksar Hadada – de woonwijk van de jonge Anakin
In de omgeving van Tataouine staan tientallen traditionele ksour: versterkte graanopslagplaatsen met rijen kleine gewelfde ruimtes, de zogenaamde ghorfas. Eén daarvan kreeg eind jaren negentig een heel andere bestemming.
Ksar Hadada werd gebruikt tijdens de opnamen van The Phantom Menace. Een gedeelte van het complex vormde de straten en achterzijde van de slavenwijk van Mos Espa, de omgeving waarin de jonge Anakin Skywalker met zijn moeder Shmi woonde.
Het mooie aan Ksar Hadada is het contrast. Sommige gedeelten zijn gerestaureerd en zeer goed herkenbaar. Loop je verder, dan kom je juist stukken tegen waar muren, trappen en ghorfas langzaam vervallen. Daardoor krijg je niet alleen een filmset te zien, maar ook een veel beter beeld van hoe zo'n historische ksar werkelijk was opgebouwd.
En dat is belangrijk, want George Lucas heeft deze architectuur niet verzonnen. Hij gebruikte bestaande vormen uit Zuid-Tunesië en verwerkte die in de visuele taal van Tatooine.
Tijdens Tatooine Trails nemen we daarom de tijd om zowel de bekende filmhoek als de minder gerestaureerde delen te bekijken. Juist wanneer je daarna Mos Espa bezoekt, zie je hoeveel elementen uit deze echte Tunesische architectuur uiteindelijk in de fictieve wereld terechtkwamen.
Ksar Ouled Soltane – architectuur die al Star Wars was
Ksar Ouled Soltane behoort tot de indrukwekkendste ksour van Zuid-Tunesië. Rond twee binnenplaatsen staan meerdere verdiepingen met karakteristieke ghorfas: gewelfde opslagruimtes waarin families vroeger onder andere graan en andere waardevolle voorraden bewaarden.
De architectuur ziet er zó bijzonder uit dat het bijna lijkt alsof het speciaal voor Star Wars is gebouwd. Het tegenovergestelde is waar. Dit is echte Zuid-Tunesische architectuur die al bestond voordat George Lucas zijn filmwereld creëerde.
Ksar Ouled Soltane wordt in veel Star Wars-overzichten verbonden met de Mos Espa-slavenwijk uit The Phantom Menace. De exacte toeschrijving van afzonderlijke shots aan de verschillende ksour rond Tataouine en Médenine wordt in populaire bronnen overigens regelmatig door elkaar gehaald. Juist daarom is het interessanter om de locaties ook als historische gebouwen te bekijken en niet alleen als filmdecor.
Wanneer je tussen de ghorfas loopt, wordt duidelijk waar veel van de visuele taal van Tatooine vandaan komt: ronde vormen, leemkleurige muren, kleine openingen, trappen en gebouwen die bijna organisch uit het landschap lijken te groeien.
Voor ons is Ksar Ouled Soltane daarom vooral een prachtige verbinding tussen twee verhalen: het echte Zuid-Tunesië en de fictieve wereld die daardoor werd geïnspireerd.
Tataouine – de naam die een planeet kreeg
En dan is er Tataouine zelf.
Voor Star Wars-fans heeft die naam natuurlijk onmiddellijk iets bekends. De fictieve woestijnplaneet Tatooine ontleent haar naam aan de Tunesische plaats Tataouine, hoewel de spelling voor de films werd aangepast. De stad zelf is niet de grote Star Wars-filmset die mensen soms verwachten; het belang ligt vooral in de naam en in de spectaculaire regio eromheen.
Rond Tataouine liggen namelijk tientallen ksour en bergdorpen. De ghorfas, lemen muren, kale bergen en droge valleien vormen precies het soort landschap en architectuur dat we tegenwoordig zo sterk met Tatooine associëren.
Locaties als Ksar Hadada en Ksar Ouled Soltane liggen in deze regio en laten zien dat de Star Wars-wereld niet simpelweg uit het niets werd ontworpen. Veel vormen, kleuren en structuren waren hier al eeuwen aanwezig.
Tegelijkertijd is Tataouine gewoon een echte Zuid-Tunesische stad. En juist dat contrast vinden we tijdens Tatooine Trails belangrijk. We zijn hier niet in een Star Wars-themapark. We reizen door een gebied met zijn eigen geschiedenis, bevolking en cultuur, dat toevallig een enorme invloed heeft gehad op een van de beroemdste filmwerelden ooit.
Misschien is dat uiteindelijk wel het bijzondere aan deze hele reis: je gaat op zoek naar Tatooine en ontdekt onderweg Tunesië.